De ooglens is de natuurlijke lens van het oog. Bij de geboorte transparant, zorgt ze voor de scherpstelling op alle afstanden. Met de leeftijd veranderen en klitten haar eiwitten geleidelijk samen, waardoor de lens steeds troebeler wordt. Dat is cataract, ook wel staar genoemd.
Stel u voor dat u door een geleidelijk beslagen autoruit kijkt die niemand schoonmaakt. Het licht komt nog steeds binnen, maar wordt verstrooid, gediffracteerd, gesluierd. Het beeld verliest zijn scherpte, zijn contrasten, zijn levendige kleuren.
Geen enkele medische behandeling kan een troebele lens haar transparantie teruggeven. De enige oplossing is chirurgisch, en is vandaag opmerkelijk voorspelbaar. Cataract is overigens wereldwijd de belangrijkste oorzaak van omkeerbare blindheid.[1]
Het treft, in verschillende mate, nagenoeg iedereen boven de 70 jaar. Wat het moment van opereren bepaalt is de ervaren functionele hinder.[4]
Nachtelijk zicht en autorijden. De halo's rond koplampen, de verblinding, het verlies van contrast in het donker. Veel patiënten stoppen 's nachts met autorijden zonder zich te realiseren dat cataract daar de oorzaak van is.
Kleuren die vervagen. De troebele lens filtert geleidelijk het blauwe licht: het wit vergeelt, kleuren verliezen hun levendigheid. Deze verandering verloopt zo geleidelijk dat de meeste patiënten dit pas na de operatie opmerken.
Lezen en precisieactiviteiten. Wazig zicht, letters die lichtjes dubbel verschijnen, snelle vermoeidheid van de ogen. Symptomen die vaak worden toegeschreven aan de leeftijd of een slecht afgestelde bril, terwijl ze in werkelijkheid wijzen op een evoluerende cataract.
Voorschriften die voortdurend veranderen. De correcties veranderen steeds vaker, zonder dat het zicht echt stabiliseert. Vaak is dit het teken dat patiënten doet beslissen om op consultatie te komen.
De staaroperatie is wereldwijd de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Ze duurt ongeveer twintig minuten. De patiënt gaat dezelfde dag naar huis.
De gebruikte techniek is faco-emulsificatie: de troebele lens wordt via een micro-incisie van 2,2 mm met ultrageluid gefragmenteerd en vervolgens afgezogen. Een kunstmatig, transparant en blijvend intra-oculair implantaat wordt op de plaats van de lens ingebracht. De micro-incisie sluit zich vanzelf, zonder hechting.[2]
Het is de vaakst gestelde vraag tijdens de consultatie: gaat het pijn doen? Ga ik iets voelen?
De ingreep gebeurt onder bijgestane plaatselijke verdoving, die meerdere beschermingsniveaus combineert. Het oogoppervlak wordt verdoofd met druppels. De binnenkant van het oog wordt verdoofd met een product dat aan het begin van de ingreep wordt ingespoten en elke sensatie van druk of inwendige manipulatie wegneemt. Een anesthesist is tijdens de hele ingreep aanwezig in de operatiekwartier en kan indien nodig een lichte kalmeermiddel of sedatie toedienen.
De patiënt blijft wakker, kan praten. Maar voelt niets.
Hier gaat de moderne staaroperatie ver verder dan louter de behandeling van een troebele lens. De keuze van het implantaat bepaalt de visuele kwaliteit voor de komende decennia.
Monofocale implantaten. Corrigeren het zicht op één afstand, meestal de verte. Uitstekend visueel resultaat voor de gekozen afstand, met een bril nodig om te lezen. Ideaal voor patiënten die optische eenvoud verkiezen.
Multifocale en trifocale implantaten. Ontworpen om gelijktijdig zicht op verte, tussenafstand en dichtbij te corrigeren. De grote meerderheid van patiënten die met dit type implantaat geopereerd worden, hebben in het dagelijks leven geen bril meer nodig. Wel kunnen ze tijdens de eerste weken nachtelijke lichthalo's veroorzaken, die geleidelijk afnemen naarmate de neurologische aanpassing vordert.[3]
EDOF-implantaten. Extended Depth Of Focus: een technologie die tussen monofocaal en multifocaal in zit. Ze biedt een uitgebreid zichtbereik van verte tot tussenafstand, met minder halo's. Ideaal voor patiënten die veel autorijden of intensief op een scherm werken, en bereid zijn een lichte leesbril te dragen voor fijn leesvermogen.
Bronnen
Kan men wachten met opereren? Cataract verloopt in zeer wisselende tempo's, afhankelijk van het individu. Wanneer ze de levenskwaliteit of het rijvermogen niet significant aantast, is wachten mogelijk. Maar de ingreep onbeperkt uitstellen leidt tot een zeer gevorderde (‘witte’) cataract, technisch moeilijker te opereren en met een minder voorspelbaar herstel.
Is de operatie pijnlijk? Nee. De ingreep gebeurt onder plaatselijke verdoving met druppels (collyrium), zonder injectie of algemene anesthesie. Ze duurt ongeveer 20 minuten en wordt ambulant uitgevoerd. De grote meerderheid van patiënten beschrijft een weinig tot niet pijnlijke ervaring.
Patiënten die in het verleden refractieve chirurgie (Femto-LASIK, PRK) hebben gehad, moeten dit absoluut melden tijdens de cataractconsultatie. De standaardformules voor implantaatberekening geven minder precieze resultaten na hoornvlieschirurgie. Aangepaste formules en bijkomende onderzoeken zijn noodzakelijk om de implantaatkeuze te optimaliseren en een optimaal refractief resultaat na de operatie te bekomen.
De staaroperatie is wereldwijd een van de meest uitgevoerde ingrepen, met een zeer goed gedocumenteerd veiligheids- en doeltreffendheidsprofiel. In België wordt ze terugbetaald door de verplichte ziekteverzekering zodra de cataract het zicht voldoende aantast. Premium implantaten (multifocaal, EDOF) brengen een niet-terugbetaalde meerprijs met zich mee, die tijdens het preoperatief vooronderzoek gedetailleerd wordt besproken.