Definitie : vervangingschirurgie van de troebele ooglens door een intraoculair implantaat. Fako-emulsificatie via ultrageluid + plaatsing implantaat.
Tarief : chirurgie terugbetaald door RIZIV/INAMI. Supplement voor premium implantaten (multifocaal, torisch, EDOF).
Herstel : functioneel zicht de dag na de ingreep, stabilisatie in 2 tot 4 weken.
Indicaties : troebeling van de ooglens die het zicht significant beïnvloedt, meestal na 65-70 jaar.
Keuze van implantaat : monofocaal, multifocaal, EDOF, torisch volgens visueel profiel.
Belangrijk punt : één van de meest uitgevoerde ingrepen wereldwijd, zeer laag complicatierisico.
Begrijpen
Wat is cataract (staar) precies?
De ooglens is de natuurlijke lens van het oog. Bij de geboorte transparant, zorgt ze voor de scherpstelling op alle afstanden. Met de leeftijd veranderen en klitten haar eiwitten geleidelijk samen, waardoor de lens steeds troebeler wordt. Dat is cataract, ook wel staar genoemd.
Stel u voor dat u door een geleidelijk beslagen autoruit kijkt die niemand schoonmaakt. Het licht komt nog steeds binnen, maar wordt verstrooid, gediffracteerd, gesluierd. Het beeld verliest zijn scherpte, zijn contrasten, zijn levendige kleuren.
Voor. De ooglens is troebel geworden. Het licht verstrooit bij het passeren, contrasten vervagen en kleuren verbleken.
Na. De troebele ooglens wordt met ultrageluid verbrijzeld en opgezogen, en een helder implantaat neemt haar plaats in de kapselzak in, gedragen door twee soepele steunlussen.
Geen enkele medische behandeling kan een troebele lens haar transparantie teruggeven. De enige oplossing is chirurgisch, en is vandaag opmerkelijk voorspelbaar. Cataract is overigens wereldwijd de belangrijkste oorzaak van omkeerbare blindheid.[1]
Het treft, in verschillende mate, nagenoeg iedereen boven de 70 jaar. Wat het moment van opereren bepaalt is de ervaren functionele hinder.[4]
Wat het verandert in het dagelijks leven
Nachtelijk zicht en autorijden. De halo's rond koplampen, de verblinding, het verlies van contrast in het donker. Veel patiënten stoppen 's nachts met autorijden zonder zich te realiseren dat cataract daar de oorzaak van is.
Kleuren die vervagen. De troebele lens filtert geleidelijk het blauwe licht: het wit vergeelt, kleuren verliezen hun levendigheid. Deze verandering verloopt zo geleidelijk dat de meeste patiënten dit pas na de operatie opmerken.
Lezen en precisieactiviteiten. Wazig zicht, letters die lichtjes dubbel verschijnen, snelle vermoeidheid van de ogen. Symptomen die vaak worden toegeschreven aan de leeftijd of een slecht afgestelde bril, terwijl ze in werkelijkheid wijzen op een evoluerende cataract.
Voorschriften die voortdurend veranderen. De correcties veranderen steeds vaker, zonder dat het zicht echt stabiliseert. Vaak is dit het teken dat patiënten doet beslissen om op consultatie te komen.
De ingreep
De staaroperatie is wereldwijd de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Ze duurt ongeveer twintig minuten. De patiënt gaat dezelfde dag naar huis.
De gebruikte techniek is faco-emulsificatie: de troebele lens wordt via een micro-incisie van 2,2 mm met ultrageluid gefragmenteerd en vervolgens afgezogen. Een kunstmatig, transparant en blijvend intra-oculair implantaat wordt op de plaats van de lens ingebracht. De micro-incisie sluit zich vanzelf, zonder hechting.[2]
De verdoving: het punt dat het meest verontrust
Het is de vaakst gestelde vraag tijdens de consultatie: gaat het pijn doen? Ga ik iets voelen?
De ingreep gebeurt onder bijgestane plaatselijke verdoving, die meerdere beschermingsniveaus combineert. Het oogoppervlak wordt verdoofd met druppels. De binnenkant van het oog wordt verdoofd met een product dat aan het begin van de ingreep wordt ingespoten en elke sensatie van druk of inwendige manipulatie wegneemt. Een anesthesist is tijdens de hele ingreep aanwezig in de operatiekwartier en kan indien nodig een lichte kalmeermiddel of sedatie toedienen.
De patiënt blijft wakker, kan praten. Maar voelt niets.
De keuze van het implantaat
Hier gaat de moderne staaroperatie ver verder dan louter de behandeling van een troebele lens. De keuze van het implantaat bepaalt de visuele kwaliteit voor de komende decennia.
Monofocale implantaten. Corrigeren het zicht op één afstand, meestal de verte. Uitstekend visueel resultaat voor de gekozen afstand, met een bril nodig om te lezen. Ideaal voor patiënten die optische eenvoud verkiezen.
Multifocale en trifocale implantaten. Ontworpen om gelijktijdig zicht op verte, tussenafstand en dichtbij te corrigeren. De grote meerderheid van patiënten die met dit type implantaat geopereerd worden, hebben in het dagelijks leven geen bril meer nodig. Wel kunnen ze tijdens de eerste weken nachtelijke lichthalo's veroorzaken, die geleidelijk afnemen naarmate de neurologische aanpassing vordert.[3]
EDOF-implantaten. Extended Depth Of Focus: een technologie die tussen monofocaal en multifocaal in zit. Ze biedt een uitgebreid zichtbereik van verte tot tussenafstand, met minder halo's. Ideaal voor patiënten die veel autorijden of intensief op een scherm werken, en bereid zijn een lichte leesbril te dragen voor fijn leesvermogen.
Bronnen
WHO. World report on vision. Genève: Wereldgezondheidsorganisatie, 2019.
Lundström M, Barry P, Henry Y, Rosen P, Stenevi U. Visual outcome of cataract surgery; study from the European Registry of Quality Outcomes for Cataract and Refractive Surgery. J Cataract Refract Surg. 2013;39(5):673-679. doi:10.1016/j.jcrs.2012.11.026.
Cochener B, Lafuma A, Khoshnood B, Courouve L, Berdeaux G. Comparison of outcomes with multifocal intraocular lenses: a meta-analysis. Clin Ophthalmol. 2011;5:45-56. doi:10.2147/OPTH.S14325.
HAS. Indicaties en contra-indicaties voor leeftijdsgebonden cataractchirurgie: fiche pertinentie van zorg. Saint-Denis: Haute Autorité de Santé, 2019.
Op welke leeftijd wordt een staaroperatie uitgevoerd?
Er bestaat geen vaste leeftijd. Het is de dagelijks ervaren hinder die de ingreep verantwoordt, meer dan een cijfer voor gezichtsscherpte.
Wordt staaroperatie terugbetaald in België?
Ja. De ingreep wordt terugbetaald door de mutualiteit. Premium implantaten brengen een niet-terugbetaalde meerprijs met zich mee.
Kan men na een staaroperatie zonder bril leven?
Ja, met een multifocaal of trifocaal implantaat. De grote meerderheid van patiënten heeft in het dagelijks leven geen bril meer nodig.
Is een staaroperatie pijnlijk?
Nee. Ze gebeurt onder plaatselijke verdoving via druppels. U bent wakker maar voelt niets.
Kan men wachten met opereren? Cataract verloopt in zeer wisselende tempo's, afhankelijk van het individu. Wanneer ze de levenskwaliteit of het rijvermogen niet significant aantast, is wachten mogelijk. Maar de ingreep onbeperkt uitstellen leidt tot een zeer gevorderde (‘witte’) cataract, technisch moeilijker te opereren en met een minder voorspelbaar herstel.
Is de operatie pijnlijk? Nee. Enkele verdovende druppels volstaan, en een anesthesist blijft tijdens de hele ingreep in de zaal aanwezig. Ze duurt ongeveer 20 minuten en wordt ambulant uitgevoerd. De grote meerderheid van patiënten beschrijft een weinig tot niet pijnlijke ervaring.
Goed om te weten
Cataract na eerdere refractieve chirurgie
Patiënten die in het verleden refractieve chirurgie (Femto-LASIK, PRK) hebben gehad, moeten dit absoluut melden tijdens de cataractconsultatie. De standaardformules voor implantaatberekening geven minder precieze resultaten na hoornvlieschirurgie. Aangepaste formules en bijkomende onderzoeken zijn noodzakelijk om de implantaatkeuze te optimaliseren en een optimaal refractief resultaat na de operatie te bekomen.
De staaroperatie is wereldwijd een van de meest uitgevoerde ingrepen, met een zeer goed gedocumenteerd veiligheids- en doeltreffendheidsprofiel. In België wordt ze terugbetaald door de verplichte ziekteverzekering zodra de cataract het zicht voldoende aantast. Premium implantaten (multifocaal, EDOF) brengen een niet-terugbetaalde meerprijs met zich mee, die tijdens het preoperatief vooronderzoek gedetailleerd wordt besproken.
Auteur van deze pagina
Dr Serdal Sanak
Oogchirurg · Refractieve en cataractchirurgie
CHIREC Hôpital Delta, Brussel
Afgestudeerd aan de ULB, opgeleid in het CHU de Liège en het CHIREC. Europees diploma oogheelkunde (FEBO). Refractieve en cataractchirurgie vormen het grootste deel van mijn operatieve activiteit, met ingrepen elke week in CHIREC Delta. Dubbele specialisatie: cornealaserchirurgie (Femto-LASIK, PRK) en intraoculaire chirurgie (ICL, PRELEX, cataract). Consultaties in het Frans, Nederlands, Engels, Turks, Koerdisch, Perzisch en Italiaans.
